วางแผนและจัดองค์กร ( นโยบาย/วัตถุประสงค์/เป้าหมาย/ตั้งคณะทำงาน) การวางแผนและจัดองค์กรนั้น มีวัตถุประสงค์เพื่อแสดงความมุ่งมั่นของผู้บริหาร โดยการกำหนดนโยบายและเป้าหมายซึ่งจะเป็นแนวทางในการทำเทคโนโลยีสะอาด ( CT) ขององค์กรนั้นๆ

นอกจากนั้นผู้บริหารสูงสุดยังต้องให้การสนับสนุนกิจกรรมต่างๆ โดยการจัดตั้งคณะทำงานเทคโนโลยีสะอาด (ทีม CT) และในขั้นตอนนี้ อาจมีการพิจารณาถึงอุปสรรคซึ่งอาจมีผลต่อการดำเนินงาน และควรเตรียมการเพื่อการแก้ไขไว้ด้วย ทำการประเมินเบื้องต้น ( เลือกบริเวณที่จะทำการประเมิน) หลังจากที่ได้โครงสร้างและกรอบในการทำงานแล้ว คณะทำงานหรือทีม CT ต้องทำการประเมินเบื้องต้นว่ามีบริเวณหรือจุดใดบ้าง ที่เกิดความสูญเสียและสามารถปรับปรุงให้ดีขึ้นได้ และเลือกบริเวณที่จะทำการประเมินโดยละเอียดต่อไป การประเมินเบื้องต้นอาศัยหลักสามัญสำนึกเป็นส่วนใหญ่ และยังไม่ลงลึกในรายละเอียดเท่าใดนัก ผลจากการประเมินนี้จะใช้เป็นแนวทางกำหนดบริเวณหรือทรัพยากรที่จะศึกษาในการประเมินโดยละเอียดต่อไป ทำการประเมินโดยละเอียด ( รายการทางเลือกทั้งหมด) เมื่อได้พื้นที่หรือบริเวณที่เกิดความสูญเสียสูงและต้องการจะปรับปรุงให้ดีขึ้นแล้ว จึงเริ่มทำการประเมินโดยละเอียด เพื่อจัดทำสมดุลมวลและพลังงานเข้า ออก เพื่อทำให้ทราบถึงสาเหตุและแหล่งกำเนิดของของเสียหรือมลพิษ การสูญเสียพลังงาน ความเสี่ยง และสภาพแวดล้อมการทำงานที่ไม่ดี จากนั้นจึงทำรายการและจัดลำดับความสำคัญทางเลือก เพื่อการปรับปรุงต่อไป ศึกษาความเป็นไปได้ ( รายการของทางเลือกที่คุ้มค่าในการลงทุน) การศึกษาความเป็นไปได้ มีวัตถุประสงค์เพื่อให้ทราบถึงระดับความละเอียดที่ต้องทำการศึกษาในแต่ละทางเลือกและความพร้อมของข้อมูล นอกจากนั้นสำหรับโครงการที่ต้องมีการลงทุนสูง ต้องประเมินความคุ้มค่าในการลงทุน และทำรายการของทางเลือกที่เป็นไปได้
ลงมือปฏิบัติ ( แผนปฏิบัติงาน/ดำเนินงานตามแผน) การลงมือปฏิบัติเพื่อให้ทางเลือกที่ได้เลือกไว้ประสบความสำเร็จ ต้องมีการวางแผนการทำงานโดยละเอียด โดยในแผนงานควรประกอบด้วย เรื่องที่จะทำ บริเวณเป้าหมาย ขั้นตอนการปฏิบัติ กำหนดระยะเวลาเสร็จสิ้น และผู้รับผิดชอบในแต่ละขั้นตอนอย่างชัดเจน ติดตามประเมินผล ( ติดตาม ตรวจสอบ อย่างใกล้ชิด) เมื่อการทำงานดำเนินไประยะหนึ่งควรมีการติดตามประเมินผลเพื่อให้แน่ใจว่า การปฏิบัติเป็นไปตามแผนงานที่กำหนดไว้ หรือถ้าหากมีปัญหาประการใดจะได้ทบทวนแก้ไขเพื่อมิให้เป็นอุปสรรคในการทำงานต่อไป การติดตามประเมินผลยังเป็นการทำให้ โครงการ CT ของบริษัทดำเนินต่อไปอย่างต่อเนื่องและดียิ่งขึ้น

su (2)

หลักการและทฤษฎีที่เกี่ยวข้องกับแนวคิดของเทคโนโลยีสะอาด

แนวความคิดเทคโนโลยีสะอาด ไม่ว่าจะเป็นการประกอบกิจการใดก็ตามต้องพิจารณา สิ่งที่ออกมา ( Output) จะเท่ากับสิ่งที่ใส่เข้าไป ( Input) เสมอปัจจัยการผลิต( Input) กระบวนการแปลงสภาพ ผลผลิต( Output)

  • พลังงาน
  • แรงงาน
  • วัตถุดิบ
  • เครื่องมือ
  • วิธีการผลิต
  • ผลิตภัณฑ์หรือบริการ
  • ผลพลอยได้
  • ของเสีย
  • ความสูญเสีย
  • ความไม่ปลอดภัยหรืออุบัติเหตุ

ในกระบวนการผลิตประกอบไปด้วยส่วนประกอบเบื้องต้น 3 ส่วน คือ ปัจจัยการผลิต กระบวนการแปลงสภาพ และผลผลิต การผลิตจะเริ่มจากการที่เราใส่ปัจจัยการผลิตเข้าไปในระบบ ผ่านกระบวนการแปลงสภาพ และได้ผลิตภัณฑ์อกมา แต่ผลที่ได้ออกมานั้น นอกจากผลิตภัณฑ์ แล้ว เรายังได้ผลพลอยได้ ของเสีย ความสูญเสีย และความไม่ปลอดภัยด้วย อีกด้วย

พลังงาน ในที่นี้จะพูดรวมทั้งพลังงานที่ใช้ในการผลิตโดยทางตรงและพลังงานที่ใช้สนับสนุนการผลิต กล่าวคือ พิจารณาว่าในการผลิตนั้นต้องใช้พลังงานอะไรบ้าง เช่น ใช้พลังงานความร้อนจากกาซ จากไฟฟ้า จากถ่านหิน จากนั้นพิจารณาว่ามีวิธีการทำงานอย่างไรบ้างจึงจะสามารถทำให้ใช้พลังงานเหล่านี้ลดน้อยลง นอกจากนี้ควรพิจารณาต่อไปอีกว่ามีพลังงานเหลือใช้ที่สามารถนำมาปรับปรุง และนำไปใช้ทำประโยชน์อย่างอื่นได้ด้วยหรือไม่ เช่น  ถ้าในกระบวนการแปลงสภาพต้องมีการทำให้เปียกแล้วต้องทำให้แห้งโดยใช้พลังงานไฟฟ้า หรือกาซ เรามีวิธีอื่นอีกหรือไม่ที่ใช้แทนได้ เช่น การนำไปตากแดด หรือการนำมาสะบัดน้ำก่อนที่จะทำให้แห้งโดยใช้พลังงานความร้อน ซึ่งจะทำให้ระยะเวลาที่ต้องใช้พลังงานหรือการใช้พลังงานลดลงถ้าต้องใช้เครื่องจักรมีวิธีใดบ้างที่ทำให้เวลาการใช้เครื่องจักรลดน้อยลง เช่น เดิมใช้เวลาในการนำไม้มาเข้าเครื่องขัดกระดาษทราย 30 นาที จะมีวิธีการอย่างไรที่ทำให้ใช้เครื่องขัดลดลง จากเดิมเหลือ 20 นาที เป็นต้น ในการแก้ปัญหานี้ส่วนใหญ่ใช้วิธีการศึกษาการทำงาน ( WORK STUDY) หรือเทคนิคการวางแผนการผลิตเข้าช่วย ซึ่งจะสามารถลดความสูญเสียด้านการใช้พลังงานลงได้ถ้ามีการใช้ความร้อนในกระบวนการผลิต ความร้อนที่เหลือสามารถทำอะไรได้บ้าง เช่น นำไปใช้อบความร้อนช่วยทำให้วัตถุดิบแห้ง เป็นต้นน้ำ ในกระบวนการผลิตมีการใช้น้ำเป็นส่วนประกอบหรือส่วนสนับสนุนหรือไม่ หากมีก็วิเคราะห์ว่าใช้ปริมาณมากเกินความจำเป็นหรือไม่ และหลังการใช้แล้วคุณสมบัติของน้ำเป็นอย่างไรมีอะไรเจือปนบ้าง ทำอย่างไรให้มีสิ่งเจือปนในน้ำน้อยลง และจำเป็นต้องลดอันตรายจากสิ่งเจือปนหรือไม่ และสามารถนำกลับมาใช้ทำอะไรได้บ้าง เช่น ที่โรงพยาบาลเลิศสินได้จัดทำโครงการการใช้พลังงานไอน้ำสามารถลดค่าน้ำมันเตาลง 97,272 บาท/ปี และลดค่าน้ำลง 19,710 บาท/ปี เป็นต้นพนักงาน เป็นส่วนสำคัญที่ทำให้โครงการจัดทำเทคโนโลยีสะอาดประสบความสำเร็จ ดังนั้นควรจัดอบรมให้พนักงานมีความรู้และความเข้าใจในแนวคิดเรื่องเทคโนโลยีสะอาด รวมทั้งทราบหลักวิชาการที่นำมาใช้เพื่อให้มีแนวคิดในการปรับปรุง นอกจากนี้ควรมีการจัดอบรมพนักงานที่เข้าทำงานใหม่ในหน้าที่ของตัวเอง หรือที่เรียกว่า on the job training เพื่อที่พนักงานใหม่สามารถทำงานได้ถูกต้องไม่เกิด หรือเกิด ของเสีย และของเหลือ จากการทำงานน้อยที่สุด

วัตถุดิบ ควรพิจารณาว่ามีวิธีการใดบ้างที่ทำให้ใช้วัตถุดิบแล้วมีเศษเหลือน้อยที่สุด หรือมีวัตถุดิบชนิดอื่นที่มีความเป็นพิษน้อยลงกว่าที่ใช้หรือไม่ เช่น ตัดเหล็กจากแผ่นใหญ่อย่างไรให้เหลือใช้กับงานอื่นได้ เศษเหล็กที่เหลือชิ้นเล็กจะทำอย่างไรให้นำกลับมาใช้ประโยชน์ได้ อาจเขียนขนาดติดไว้และแยกที่เก็บทำบัญชีของเศษเหลือเวลาต้องการใช้จะได้ไม่ต้องเสียเวลาหาว่าเก็บไว้ที่ใด หากมีสารพิษที่เป็นวัตถุดิบมีการเปลี่ยนชนิดหรือ ลดอันตรายในการผลิต การใช้งาน การนำกลับมาใช้ใหม่ หรือ การทำลายหลังการใช้งานอย่างไร อาจให้หลักของวิศวกรรมคุณค่า ( VALUE ENGINEER) ห รือหลักการ 5 ส เข้าช่วย รวมทั้งการปรับปรุงแบบของผลิตภัณฑ์ ของเสีย มีวิธีการใดบ้างที่สามารถลดของเหลือใช้หรือเศษวัสดุที่เหลือ การลดของเสียที่เกิดในกระบวนการผลิตมีวิธีง่ายๆ คือ หาสาเหตุและแก้ปัญหาตามสาเหตุที่เกิดนั้นๆ ส่วนใหญ่จะใช้หลักการตรวจสอบคุณภาพก่อนการผลิต ระหว่างการผลิต และหลังจากสำเร็จเป็นผลิตภัณฑ์สำเร็จรูป จากนั้นจึงหาสาเหตุของการเกิดของเสียจากการใช้เทคนิคเครื่องมือคุณภาพ ( QC Tools ).